Ver heen

IMG_4738.JPG
Schilderij ‘Love comes to everyone’, Raymond van Heusden
http://www.raymondvanheusden.nl/www.raymondvanheusden.nl/Welkom.html

Jonge sla

Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje
aardappelen kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee.

Rutger Kopland, 1970

In de Trouw van zaterdag lees ik in de bijlage Letter & Geest een verhaal over psychiatrische patiënten en kunst, ‘Schilderen tegen de gekte’. Het is een lichtelijk onsamenhangend artikel. Ik haak na één bladzijde af. Maar bij het omslaan van de pagina wordt mijn oog getrokken door twee bekende namen: Prof P.C. Kuiper, hoogleraar psychiatrie en schrijver van het ontroerende boek ‘ Ver heen’. En Rutger Kopland, de dichter van het prachtige gedicht ‘Jonge sla’, in het dagelijks leven psychiater Rudi van den Hoofdakker.

‘Ver heen’ gaat over de periode die Piet Kuiper doormaakte, toen hij belandde in een diepe depressie. Een beetje wrang was het wel: een bekende hoogleraar psychiatrie die zelf leed aan één van de door hem beschreven ziekten in zijn standaardwerk ‘Hoofdsom der psychiatrie’.

Destijds kocht ik ‘Ver heen’ en las het boek ademloos uit. Prachtig schrijft Kuiper over zijn ziekte, de aanloop er naar toe, de doorleving en zijn angst nooit meer te herstellen. Het boek stond stilletjes bovenin onze boekenkast, toen ik na een aantal jaren zelf in een pikzwarte periode belandde. Het werd zo donker dat ik niet het boek van Kuiper durfde te herlezen. Bang dat mijn eigen nachtmerries in het boek bewaarheid zouden worden.

Kuiper kreeg waanbeelden en hij wilde zijn vrouw en dochter beschermen tegen ‘het kwade’. Ik kreeg geen waanbeelden, maar voelde dat het kwaad in mij kroop en zich richtte op mij zelf. Niet op anderen.

Uren reed ik rondjes in de auto. Naar het strand, naar de zee tuurde ik. In mijn eentje in de gure herfstwind op de troosteloze boulevard. Verlaten. Witte schuimkoppen en groengrijs water. Aan- en wegrollende golven. Het leek me toch echt te koud en ik ben een goede zwemmer. Huiverend stapte ik weer in de auto voor mijn rondjes.

Ik herinner mij niet wat het ergste was: het buiten en boven jezelf staan, het kijken naar de overgang met de rood-witte spoorbomen, zittend in de auto langs de kant. Denken dat, als dit niet meer overgaat, het niet hoeft. Het leven. Dat hier geen lol aan is.

Er waren twee kleine, verre, lichtpuntjes in die tijd: de nuchtere Jan M., die mij verzekerde dat het ging om een reactieve depressie. Heel normaal na een heftige gebeurtenis of slepende, gevoelige kwestie. En ja, daar kon je wel over spreken in mijn geval.
Het andere zwakke schijnsel waren twee kleintjes thuis. Voor hen voelde ik mij verantwoordelijk. En ik voelde hun handjes en kusjes. Liefde. Soms.

Langzaam werd het lichter en na een paar maanden was de pikzwarte duisternis weg. Ik keerde terug in mij. Kon naar de aanrollende golven kijken en reed fluitend het spoor over.

Die tijd heeft mij veel geleerd. Hoe vreselijk het is altijd in deze duisternis te leven. Wat dat betekent voor een mens. De angst om de donkerte nooit meer kwijt te raken. Liever er niet meer zijn dan wel.

Er zijn patienten die door schilderen, dichten, beeldhouwen misschien een lichtpuntje voor zichzelf creëren. Kuiper meende veel baat gehad te hebben bij het schilderen tijdens zijn ziekte. Ik twijfel daaraan, net als Kopland. Het enige dat ik mij herinner van die tijd is het allesoverheersende gevoel niets waard te zijn. En dat graag te willen verzilveren. Geen kwast, klei of pen had daar iets aan kunnen veranderen.

Alleen de liefde. Misschien was het ook de liefde voor zijn zoons, die prins Claus destijds op de been hield. Niet schilderen noch dichten.

Schrijven doe ik nu. Tijd, ruimte, een leeg hoofd en een vol hart. Dat is wat de schrijver in mij doet schrijven. Verhalen, letters en woorden duikelen over elkaar heen als vrolijke poppetjes, dansend in een kleurig prentenboek.

De ondraaglijke lichtheid van het bestaan. Die ik goed verdraag.
Vergeten doe ik het niet. De onverdraaglijke zwaarte van toen.
Jonge sla in september.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s