‘Ik kom terug’

IMG_5409
Met een gloednieuw boek zit ik op de bank in onze huiskamer. De ensuite-deuren met het glas-in-lood zijn dicht. Om mij heen is het stil. Het boek ruikt en voelt nieuw: de geur van vers papier, de stroefheid van bladzijden. ‘Ik kom terug’ heet het.

‘s Middags is de herdenking van de bevrijding van Auschwitz. Russische soldaten stuitten zeventig jaar geleden met hun ski’s op de barakken van Auschwitz. Frieda Bromet, een meisje uit Nederland, hoorde ze. Doodziek lag ze daar. In de ziekenbarak. En ze hoorde de droge tik van ski’s tegen het hout. Het was 27 januari 1945.

Ooit las ik het boek ‘De laatste zeven maanden, vrouwen in het spoor van Anne Frank’, samengesteld door Willy Lindwer. Gebaseerd op interviews. Een boek met herinneringen van Nederlandse vrouwen, die terecht kwamen in de concentratiekampen. Soms jonge vrouwen, zoals Bloeme Emden. Zij deed op de valreep in Amsterdam eindexamen gymnasium. Zij en nog één klasgenoot. De anderen waren langzaam maar zeker uit de klas verdwenen.

De achttienjarige Bloeme die, toen ze zich in Auschwitz moest uitkleden voor de ogen van toekijkende soldaten, ‘iets voelde knappen’ in haar hoofd. ‘Ik was zo beschermd opgevoed, zo bleu en jong, ik besefte opeens dat hier heel andere normen en waarden golden.’

Frieda Bromet verbleef ook op heel jonge leeftijd in Auschwitz met haar moeder. Net als de zusjes Frank, die daar met hun moeder waren. Moeders die er alles aan deden hun dochters in leven te houden. Ze schoven stiekem door een kier onder de Kratze-barak, waar de drie meisjes met schurft lagen, stukjes brood naar ze toe.

Een andere vrouw, Janny Brandes, was het die Otto Frank na de oorlog moest vertellen dat zijn beide dochters dood waren. Jammerlijk gestorven, zwaar vermagerd door de honger, vervuild en verward door typhusdromen. Eerst viel Margot uit haar brits. Een dag later overleed Anne. Het meisje dat zo graag schrijfster wilde worden. En het uiteindelijk werd.

Tijdens de herdenking in Polen ,-een tent is over de bekende toegangspoort geplaatst-, spreken velen. Overlevenden. De directeur van Auschwitz. De Poolse president. Een oudere heer, begeleid door een jong meisje, loopt voorzichtig en langzaam naar het podium. Wit-grijze haren pieken achter zijn oren.

Haar als het engelenhaar dat vroeger bij ons in de kerstboom hing. Wolkjes van glas. Glas! Dat kon ik niet geloven als klein meisje. Maar tussen je vingers voelde je het. Het knisperen van ja, glas. Of was het een verzinsel van mijn moeder? Tot op de dag van vandaag is het voor mij een raadsel.

De man met het engelenhaar vertelt. Over de ontberingen. De tijd die zich niet aan de regels houdt. Een seconde duurt een dag. Een dag een jaar. En zijn herinneringen leven. Je ziet het aan zijn optreden. Je hoort het in zijn stem. Hij breekt. Emotie klinkt door bij de hartenkreet: ‘We moeten onze kinderen tolerantie en begrip bijbrengen. Wij overlevenden willen niet dat ons verleden de toekomst wordt van onze kinderen.’

Ik weet niet hoe het voelt, overkomt daar in die tent. Hier, in de stille huiskamer, komt deze roep, recht uit het hart, aan. Nee, nooit meer. Geen half miljoen vermoorde kinderen, niet dagenlang de namen voorlezen van vermoorde Nederlanders. Jacob Schwartz, 80 jaar, Vrouwkje Schwartz-Rosenbaim, 33 jaar, Sara Schwartz, 2 jaar.

Het gezang van de cantor in de tent snijdt door de ziel. Verdriet, nee smart, diepe smart hoort de luisteraar. Over sommige oude gezichten glijdt een traan. De meeste ogen staren naar binnen. Naar de herinnering, de pijn.

Ik zie mijn boek liggen op de tafel. ‘Ik kom terug.’ Zij kwamen terug. En zij zijn terug. Dappere, oude mensen.

Roman Kent. De man met het engelenhaar. Dappere, oude man.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s